Asıl İşveren ile Alt İşverenin Birlikte (Müteselsil) Sorumluluğu: Yöneticiler İçin Rehber

Asıl işveren–alt işveren ilişkisi nedir?

Kanun'un 2. maddesi bu ilişkiyi şöyle tanımlar: bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde ya da asıl işin bir bölümünde, işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasındaki ilişki.

Tanımdan iki sonuç çıkar. Birincisi, alt işveren bir işi üstlenir; yalnızca adam göndermez. İkincisi, asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi sınırlıdır: Kanun, işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl işin bölünerek alt işverenlere verilemeyeceğini açıkça belirtir.

Birlikte sorumluluk neleri kapsar?

Madde, sorumluluğun kaynağını üç başlıkta sayar: bu Kanun, iş sözleşmesi ve alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesi. Sorumluluk, madde metnine göre o işyeriyle ilgili yükümlülüklerle sınırlıdır. Aşağıdaki tablo yöneticilerin en sık sorduğu kalemleri ve dayanağını gösterir; her kalemin somut olaydaki kapsamı için hukuk danışmanınıza başvurun.

Muvazaa: ilişkinin geçersiz sayıldığı durum

Kanun'un 2. maddesi iki yasağı açıkça yazar: asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları kısıtlanamaz ve daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisi kurulamaz. Aksi hâlde ve genel olarak ilişkinin muvazaalı işleme dayandığı kabul edilirse, alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görür.

3. madde de alt işverenin tescili yapılan işyerine ait belgelerin gerektiğinde iş müfettişlerince incelenmesini ve muvazaa tespitinde izlenecek itiraz yolunu düzenler. Yönetici açısından sonuç şudur: kâğıt üzerinde taşeron, fiiliyatta sizin yönettiğiniz bir ekip görüntüsü ciddi bir risktir.

• Taşeron işçilerine günlük talimatı sizin amirleriniz mi veriyor?
• Taşeronun işyerinizde kendi yöneticisi ve iş organizasyonu var mı?
• Verilen iş, asıl işinizin uzmanlık gerektirmeyen bir parçası mı?
• Eski çalışanlarınız taşeron üzerinden aynı işte çalışmaya devam ediyor mu?

Riski azaltan aylık kontrol listesi

Birlikte sorumluluk kanundan doğduğu için sıfırlanamaz; ancak aşağıdaki kontroller sorunu erken gösterir ve elinizi güçlendirir.

• Ücret bordroları ve banka ödeme dökümlerini her ay isteyin; çalışan listenizle karşılaştırın.
• SGK tahakkuk fişi, hizmet listesi ve ödeme dekontunu fatura ekinde şart koşun.
• Yeni başlayan her işçi için işe giriş bildirgesini çalışma başlamadan önce görün.
• İşten ayrılanlar için çıkış bildirimi ve son ödeme belgelerini dosyalayın.
• İş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtlarını ve sağlık raporlarını kontrol edin.
• Sözleşmede hakedişten kesinti ve teminat hükümlerinin bulunduğundan emin olun.

Geçici iş ilişkisi aynı şey mi?

Hayır. Özel istihdam bürosu aracılığıyla kurulan geçici iş ilişkisi 4857 sayılı Kanun'un 7. maddesinde ayrı düzenlenir. Bu modelde işveren bürodur; işçiye talimatı işçiyi çalıştıran işveren verir ve bu, modelin yasal yapısıdır. İlişki yalnızca Türkiye İş Kurumunca izin verilen bürolarla, maddede sayılan hâllerde ve süre sınırları içinde kurulabilir.

Geçici iş ilişkisi sorumluluğu tümüyle kaldırmaz: 5510 sayılı Kanun'un 12. maddesi geçici iş ilişkisi kurulan işvereni de Kanun'daki yükümlülüklerden müştereken ve müteselsilen sorumlu tutar. Ayrıca 7. madde, öngörülemeyen kapasite artışı nedeniyle kurulan ilişkilerde bir ayın üzerinde çalışan geçici işçilerin ücretlerinin ödenip ödenmediğini her ay kontrol etme yükümlülüğü getirir. İki modelin farkı sorumluluğun olup olmaması değil, yapısı ve denetlenebilirliğidir.

Class Staff ile çalışırken elinizdeki kayıtlar

Class İnsan Kaynakları, İŞKUR'un 1489 numaralı izin belgesine sahip özel istihdam bürosudur; İstanbul, Kocaeli, Ankara ve Sakarya'da günlük ve dönemsel personel sağlar. Birlikte sorumluluk kuralı karşısında işletmeye sunduğumuz şey, kontrolü kolaylaştıran kayıttır.

SGK girişi yapılmamış personel vardiyaya giremez; kimlik, adli sicil, ikametgâh, SGK giriş, iş sözleşmesi ve İSG evrakı tamamlanmadan işe başlanmaz. Çalışma alanına giriş ve çıkış uygun vardiyalarda GPS ile kaydedilir. İşletme panelinde vardiya bazında kaç kişi istendiği, kaç kişinin geldiği ve alanda kalınan süre görülür. Hizmet modelinizi ve ihtiyacınızı teklif formundan iletebilirsiniz; kapsam yazılı teklifle netleştirilir.